Python Tutorial - Learn Programming

Control Flow ဆိုတာ ဘာလဲ?

Control Flow ဆိုတာ Program ရဲ့ စီးဆင်းမှုကို ထိန်းချုပ်တာ။ Code တွေက အပေါ်ကနေ အောက်ကို တစ်ကြောင်းချင်း Run သွားတယ်။ ဒါပေမယ့် တစ်ခါတစ်လေ ကျနော်တို့က ဆုံးဖြတ်ချက်ချရတယ်။

ဥပမာ: အသက် 18 ကျော်ရင် ဝင်လို့ရတယ်။ မကျော်ရင် အိမ်ပြန်ရမယ်။

အဲ့လို ဆုံးဖြတ်ချက်ချဖို့ if, elif, else Statements တွေကို သုံးတယ်။

if (ပထမဆုံး စစ်မယ်)

if ဆိုတာ ပထမဆုံး မေးခွန်း။ ဒါ မှန်လား? (Is this True?)

Syntax (ရေးနည်း) က အရေးကြီးတယ်:

if လို့ရေးမယ်။
စစ်ချင်တဲ့ condition (ဥပမာ age > 18) ကို ရေးမယ်။
Colon (:) ကို လုံးဝ မမေ့နဲ့။ ဒါက အသက်။
INDENTATION (Space ၄ ချက် / Tab ၁ ခေါက်)။

Colon (:) က အသက်: if, elif, else အားလုံးရဲ့ အဆုံးမှာ : (Colon) ကိုမမေ့နဲ့။

if age > 18: ဆိုရင် မှန်တယ်။
if age > 18 ဆိုရင် Error တက်မယ်။

Indentation ဆိုတာ ဘာလဲ?

Python မှာ if အောက်က code က အတွင်း (Space ၄ ချက်) ရွှေ့ဝင်သွားရတယ်။ အဲ့ဒီ ရွှေ့ဝင်သွားတဲ့ code တွေက if မှန် (True) မှ အလုပ်လုပ်ရမယ့် သူ့ တပည့်တွေ။

Indentation အမှန်:

                correct_indentation.py
            
age = 20

if age > 18:
    # ဒီ line က Space ၄ ချက် ရွှေ့ထားတယ် (if ရဲ့ တပည့်)
    print("bro Club ဝင်လို့ရပြီ။")
    print("Welcome!")

# ဒီ line က if ရဲ့ အပြင်မှာ (Indentation မရှိ)
print("ဒါက if အပြင်မှာ။ အမြဲတမ်း run မယ်။")

မှားနေတဲ့ Indentation:

                wrong_indentation.py
            
age = 20

if age > 18:
print("Error! Indentation မရှိဘူး")  # IndentationError တက်မယ်

Indentation Errors:

if အောက်က code မှာ Space/Tab မထည့်ရင် IndentationError တက်တယ်။
Space ၄ ချက် သို့မဟုတ် Tab ၁ ခေါက် သုံးရမယ်။
Space နဲ့ Tab ကို မရောသုံးနဲ့။ တစ်ခုတည်း သုံးပါ။
Python က Indentation နဲ့ Code Block ကို ခွဲခြားတယ်။

အခြေခံ if Statement:

                basic_if.py
            
age = 20

# စစ်ပြီ... (20 > 18) က True လား?
if age > 18:
    # True တယ်... ဒါကြောင့် အတွင်းကကောင်ကို Run မယ်
    print("bro Club ဝင်လို့ရပြီ။")

print("ဒါက if အပြင်မှာ။ အမြဲတမ်း run မယ်။")

Output:

                Output
            
bro Club ဝင်လို့ရပြီ။
ဒါက if အပြင်မှာ။ အမြဲတမ်း run မယ်။

else (ဒါမှ မဟုတ်ရင်)

if က မှား (False) သွားရင် ဘာလုပ်မလဲ? အဲ့ဒီအတွက် else က Plan B အနေနဲ့ ရှိတယ်။

if က မှားခဲ့ရင်... ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ်။

if နဲ့ else:

                if_else.py
            
age = 16  # အသက် မပြည့်ဘူး

# စစ်ပြီ... (16 > 18) က True လား?
if age > 18:
    # False သွားပြီ... ဒါကြောင့် ဒီ code ကို ကျော်သွားမယ်
    print("bro Club ဝင်လို့ရပြီ။")
else:
    # if က မှားလို့ ဒီ else အောက်ကကောင်ကို Run မယ်
    print("Sorry။ အိမ်ပြန်။")

Output:

                Output
            
Sorry။ အိမ်ပြန်။

else က if မှားတာနဲ့ တန်း run တာ။

elif (နောက်ထပ် Option တွေ)

elif ဆိုတာ Else If ကို အတိုကောက်။

bro မှာ စစ်ဆေးစရာတွေက ၂ ခုမကဘူး။ Option တွေ အများကြီး ရှိနေရင် သုံးတယ်။

ဥပမာ - Cinema လက်မှတ်စစ်မယ်:

if bro က VIP... (Sofa)
elif (ဒါမှမဟုတ်) bro က First Class... (Good seat)
elif (ဒါမှမဟုတ်) bro က Economy... (Normal seat)
else... (လက်မှတ်မရှိရင် အိမ်ပြန်)

ဥပမာ (၃) - Grade စစ်မယ်:

                grade_checker.py
            
score = 85

if score >= 90:
    print("Grade A+... စာဂျပိုး။")
elif score >= 80:  # 90 မကျော်ဘူး၊ ဒါပေမယ့် 80 ကျော်လား?
    print("Grade A... မဆိုးဘူး။")
elif score >= 60:
    print("Grade B... အိုကေ။")
else:
    # အပေါ်က တစ်ကောင်မှ မမှန်တော့ဘူးဆိုရင်
    print("Grade C... သွားပြီ။")

Output:

                Output
            
Grade A... မဆိုးဘူး။

အရေးကြီးတဲ့ အချက်: Python က အဲ့ဒီ if-elif-else တစ်တွဲလုံးမှာ ပထမဆုံး မှန်တဲ့ တစ်ခုကိုပဲ Run တယ်။

score = 85 က score >= 80 မှာ မှန်သွားတာနဲ့၊ သူက Grade A... မဆိုးဘူး။ ကို print ထုတ်ပြီး၊ ကျန်တဲ့ elif နဲ့ else တွေကို လုံးဝ ပြန်မစစ်တော့ဘူး။ တစ်တွဲလုံးက ပြီးသွားပြီ။ ကိစ္စရှင်းတယ်။

if-elif-else အစီအစဉ်:

if - အမြဲတမ်း အရင်ဆုံး။
elif - if နောက်မှာ၊ else ရှေ့မှာ။ အများကြီး ထည့်လို့ရတယ်။
else - အမြဲတမ်း နောက်ဆုံး။

အစီအစဉ် မှားရင် Error တက်တယ်။

Multiple Conditions

if Statement မှာ Comparison Operators နဲ့ Logical Operators တွေကို ပေါင်းသုံးလို့ရတယ်။

1. Comparison Operators နဲ့ သုံးတာ:

                comparison_in_if.py
            
age = 25
score = 95

# Greater than
if age > 18:
    print("အရွယ်ရောက်ပြီ")

# Equal to
if score == 100:
    print("Perfect!")
else:
    print("Good!")

# Not equal to
if age != 30:
    print("အသက် 30 မဟုတ်ဘူး")

2. Logical Operators (and, or, not) နဲ့ သုံးတာ:

and - နှစ်ခုလုံး မှန်မှ True:

                and_in_if.py
            
age = 20
money = 10000

# Club ဝင်ခွင့် ရဖို့: အသက် 18 ကျော်ရမယ် AND ပိုက်ဆံ 5000 ကျော် ရှိရမယ်
if age > 18 and money > 5000:
    print("Club ဝင်လို့ရပြီ!")
else:
    print("Club ဝင်မရပါ")

or - တစ်ခုခု မှန်ရင် True:

                or_in_if.py
            
has_ticket = False
has_vip_pass = True

# ဝင်ခွင့် ရဖို့: လက်မှတ် ရှိရမယ် OR VIP Pass ရှိရမယ်
if has_ticket or has_vip_pass:
    print("ဝင်ခွင့်ရှိပါတယ်")
else:
    print("ဝင်ခွင့်မရှိပါ")

not - ပြောင်းပြန်လှန်တာ:

                not_in_if.py
            
is_raining = False

# မိုးမရွာဘူးဆို ထွက်မယ်
if not is_raining:
    print("အပြင်ထွက်လို့ရတယ်")
else:
    print("အိမ်မှာနေ")

3. Complex Conditions:

ကွင်း () သုံးပြီး condition တွေကို ပေါင်းလို့ရတယ်။

                complex_conditions.py
            
age = 25
income = 50000
has_job = True

# Credit Card လျှောက်ခွင့်:
# (အသက် 21 ကျော် AND ဝင်ငွေ 30000 ကျော်) OR အလုပ်ရှိရမယ်
if (age > 21 and income > 30000) or has_job:
    print("Credit Card လျှောက်ခွင့်ရှိပါတယ်")
else:
    print("Credit Card လျှောက်ခွင့်မရှိပါ")

                complex_example2.py
            
score = 75
attendance = 80
has_project = True

# Pass ဖို့:
# (Score 60 ကျော် AND Attendance 75% ကျော်) OR Project ပြီးပြီးရင်
if (score >= 60 and attendance >= 75) or has_project:
    print("Pass!")
else:
    print("Fail!")

Nested if Statements (if ထဲက if)

if Statement ထဲမှာ နောက်ထပ် if Statement ထပ်ထည့်လို့ရတယ်။ ဒါကို Nested if လို့ခေါ်တယ်။

ဥပမာ (၁) - ရိုးရှင်းတဲ့ Nested if:

                simple_nested_if.py
            
age = 20
has_id = True

# အပြင်က if - အသက်စစ်မယ်
if age >= 18:
    print("အသက် 18 ပြည့်ပြီ")
    
    # အတွင်းက if - ID Card စစ်မယ်
    if has_id:
        print("ID Card လည်း ရှိတယ်")
        print("ဝင်ခွင့်ရှိတယ်")
    else:
        print("ID Card မရှိဘူး")
        print("ဝင်ခွင့်မရှိ")
else:
    print("အသက် 18 မပြည့်သေးဘူး")
    print("ဝင်ခွင့်မရှိ")

ဥပမာ (၂) - Grade အဆင့်ခွဲတာ:

                grade_levels.py
            
score = 92

if score >= 90:
    print("Grade: A")
    
    # A ရဲ့ အတွင်းမှာ + နဲ့ ++ ခွဲမယ်
    if score >= 95:
        print("Level: A++")
    else:
        print("Level: A+")
elif score >= 80:
    print("Grade: B")
else:
    print("Grade: C")

Nested if သုံးတဲ့အခါ သတိထားရမယ့် အချက်များ:

Indentation Rules ကိုလိုက်နာရမယ်။
if တစ်ထပ်ထပ်တိုင်း Space ၄ ချက် ထပ်ရွှေ့ရမယ်။
နက်တဲ့ Nested if က Code ကို ရှုပ်စေတယ်။
၃ ထပ်ထက် ပိုသုံးရင် elif သုံးတာ ပိုကောင်းတယ်။

Practical Examples

Example 1: Cinema Ticket System

                cinema_ticket.py
            
print("=== Cinema Ticket System ===")

ticket_type = input("Ticket Type (VIP/First/Economy): ").upper()

if ticket_type == "VIP":
    print("\n=== VIP Ticket ===")
    print("Seat: Sofa")
    print("Price: 15000 ကျပ်")
    print("Perks: Free Popcorn + Drink")
elif ticket_type == "FIRST":
    print("\n=== First Class Ticket ===")
    print("Seat: Good Seat")
    print("Price: 8000 ကျပ်")
    print("Perks: Free Drink")
elif ticket_type == "ECONOMY":
    print("\n=== Economy Ticket ===")
    print("Seat: Normal Seat")
    print("Price: 5000 ကျပ်")
    print("Perks: None")
else:
    print("\nInvalid Ticket Type!")
    print("လက်မှတ်မရှိရင် အိမ်ပြန်")

Example 2: Login System

                login_system.py
            
print("=== Login System ===")

# အချက်လက် အမှန်
correct_username = "admin"
correct_password = "pass123"
max_attempts = 3

# User input
username = input("Username: ")
password = input("Password: ")

# Username စစ်မယ်
if username == correct_username:
    # Username မှန်တယ်၊ Password စစ်မယ် (Nested if)
    if password == correct_password:
        print("\n Login Success!")
        print("Welcome!")
    else:
        print("\n Password မှားနေပါတယ်")
        print(f"သင့်မှာ {max_attempts - 1} ခါ ကျန်ပါတယ်")
else:
    print("\n Username မရှိ")
    print("အကောင့်သစ် ဖွင့်ပါ")

Example 3: Password Strength Checker

                password_strength.py
            
print("=== Password Strength Checker ===")

password = input("Password ရိုက်ထည့်ပါ: ")
length = len(password)

# အရှည် စစ်မယ်
if length < 6:
    print("\n Password တိုလွန်းတယ်!")
    print("Strength: Very Weak")
    print("အကြံပြုချက်: အနည်းဆုံး ၆ လုံး သုံးသင့်")
elif length < 8:
    print("\n Password တိုသေးတယ်")
    print("Strength: Weak")
    print("အကြံပြုချက်: ၈ လုံး ထက် ပိုသုံးပါ")
elif length < 12:
    # အရှည် အဆင်ပြေပြီ၊ နံပါတ် ပါလား စစ်မယ် (Nested if)
    if any(c.isdigit() for c in password):
        print("\n Password Ok")
        print("Strength: Medium")
    else:
        print("\n Password အဆင်ပြေတယ်")
        print("Strength: Medium")
        print("အကြံပြုချက်: နံပါတ် ထည့်ရင် ပိုကောင်းမယ်")
else:
    # အရှည် 12 ကျော်ပြီ၊ Special character ပါလား စစ်မယ်
    special_chars = "!@#$%^&*"
    has_special = any(c in special_chars for c in password)
    
    if has_special:
        print("\n Password ကိတ်တယ်!")
        print("Strength: Very Strong")
    else:
        print("\n Password အကိတ်")
        print("Strength: Strong")
        print("အကြံပြုချက်: Special character (!@#$) ထည့်ရင် ပိုကောင်းမယ်")

မှားလေ့မှားထ ဖြစ်တတ်တာ

Mistake 1: Colon (:) မထည့်တာ

                mistake_colon.py
            
# မှားတတ်တာ - Colon မရှိ
# if age > 18  # SyntaxError!
#     print("OK")

# အမှန် - Colon ရှိရမယ်
if age > 18:
    print("OK")

Mistake 2: Indentation မမှန်တာ

                mistake_indentation.py
            
# အမှား - Indentation မရှိ
# if age > 18:
# print("OK")  # IndentationError!

# နည်းမှန် - Space 4 ချက် ထည့်ရမယ်
if age > 18:
    print("OK")

Mistake 3: = နဲ့ == ရောတာ

                mistake_assignment.py
            
# မှားတဲ့ နည်း - = သုံးထားတယ် (Assignment)
# if age = 18:  # SyntaxError!

# မှန်တဲ့ နည်း - == သုံးရမယ် (Comparison)
if age == 18:
    print("Age is 18")

Mistake 4: Space နဲ့ Tab ရောသုံးတာ

                mistake_mixed_indent.py
            
# မှားနေတာ - တစ်ကောင်က Space၊ တစ်ကောင်က Tab
# if age > 18:
#     print("First")  # Space 4 ချက်
#     print("Second")  # Tab 1 ခေါက် # TabError!

# မှန်တဲ့ နည်း - တစ်မျိုးတည်း သုံးရမယ်
if age > 18:
    print("First")   # Space 4 ချက်
    print("Second")  # Space 4 ချက်

Mistake 5: elif နဲ့ else အစီအစဉ် မှားတာ

                mistake_order.py
            
# မှား - else က elif ရှေ့မှာ
# if score >= 90:
#     print("A")
# else:
#     print("Other")
# elif score >= 80:  # SyntaxError! elif က else ရှေ့မှာ ရှိရမယ်

# မှန်တဲ့ နည်း - if → elif → else အစီအစဉ်
if score >= 90:
    print("A")
elif score >= 80:
    print("B")
else:
    print("Other")

အနှစ်ချုပ်

if Statement:

ပထမဆုံး စစ်ဆေးချက်။
Condition True ရင် သူ့ တပည့် code ကို Run တယ်။

elif Statement:

Option တွေ အများကြီးရှိရင် ကြားထဲမှာ သုံးတယ်။
အပေါ်က if မှားမှ ဒါကို လာစစ်တယ်။

else Statement:

အပေါ်ကကောင်တွေ အားလုံး မှားမှ နောက်ဆုံး အလုပ်လုပ်မယ့်ကောင်။
Plan B အနေနဲ့ သုံးတယ်။

အရေးကြီးတဲ့ အချက်တွေ:

: (Colon) - if, elif, else အားလုံးရဲ့ အဆုံးမှာ မမေ့နဲ့။
Indentation - ဘယ် code က ဘယ်သူ့ တပည့်လဲဆိုတာ ခွဲပေးတာ။
အစီအစဉ် - if → elif → else အမြဲတမ်း ဒီအစီအစဉ်။
== - Comparison မှာ == သုံးရမယ်။ = မသုံးနဲ့။

Okay Control Flow ရဲ့ အသက်ကို ရှင်းသွားပြီ။ if, elif, else တွေကို ကျွမ်းပြီဆိုရင် Program တွေမှာ ဆုံးဖြတ်ချက်ချနိုင်ပြီ။

Quick Reference

                if_elif_else_reference.py
            
# အခြေခံ if
if condition:
    # code here

# if-else
if condition:
    # True ဆို ဒါ
else:
    # False ဆို ဒါ

# if-elif-else
if condition1:
    # condition1 True ဆို ဒါ
elif condition2:
    # condition2 True ဆို ဒါ
else:
    # အားလုံး False ဆို ဒါ

# Multiple conditions
if age > 18 and money > 5000:
    # နှစ်ခုလုံး True

if has_ticket or has_pass:
    # တစ်ခုခု True

if not is_raining:
    # False ဆို True ဖြစ်သွားတယ်

# Nested if
if condition1:
    if condition2:
        # နှစ်ခုလုံး True
    else:
        # condition1 True, condition2 False