Python Tutorial - Learn Programming

Introduction

ဒီ chapter မှာတော့ program ပေါက်တာ၊ error တက်တာတွေကို ဘယ်လို handle လုပ်ရလဲဆိုတာကို တွေ့ရပါမယ်။

Real-world မှာ program တွေက အမြဲတမ်း မမျှော်လင့်တဲ့ အရာတွေနဲ့ ကြုံရတယ်:

User က နံပါတ် ထည့်ရမှာကို စာလုံး ထည့်တာ
File ဖတ်ချင်တာ file မရှိဘူး
Network connection ပြတ်သွားတာ
Zero နဲ့ စားမိတာ
Dictionary မှာ မရှိတဲ့ key ခေါ်တာ

အဲ့လို အရာတွေကို Exception (ချွင်းချက်) လို့ ခေါ်တယ်။ Exception Handling က program ပေါက်မသွားအောင်၊ ရပ်မသွားအောင် gracefully handle လုပ်ဖို့ပဲ။

Exception ဆိုတာ?

Exception ဆိုတာ program run နေတုန်း မထင်မှတ်ဘဲ ဖြစ်လာတဲ့ error တစ်ခု။

Without Exception Handling:

                without_exception_handling.py
            
# User ကို နံပါတ် ထည့်ခိုင်းမယ်
age = int(input("အသက် ထည့်ပါ: "))
print(f"bro အသက် {age} နှစ်")

# User က "abc" ထည့်လိုက်ရင်?
# ValueError: invalid literal for int() with base 10: 'abc'
# Program ကသွားလိုက်မယ်!

With Exception Handling:

                with_exception_handling.py
            
try:
    age = int(input("အသက် ထည့်ပါ: "))
    print(f"bro အသက် {age} နှစ်")
except ValueError:
    print("နံပါတ်ပဲ ထည့်ပါ bro!")

# User က "abc" ထည့်လည်း error မတက်တော့ဘူး။
# သူ့ကို message လှလှလေး ပြပြီး ဆက်သွားမယ်

Exception Handling:

Program ပေါက်မသွားအောင် ကာကွယ်တာ၊ error တက်လည်း program မရပ်တော့ဘူး။
User ကို အဆင်ပြေတဲ့ error message ပြတာ
Cleanup operations (file close, connection close) လုပ်တာ
Program ကို stable ဖြစ်အောင် လုပ်တာ

Basic try-except

အရိုးရှင်းဆုံး exception handling structure က try-except ပေါ့။

Syntax:

                try-except Syntax
            
try:
    # error ဖြစ်နိုင်တဲ့ code
    pass
except ExceptionType:
    # error ဖြစ်ရင် လုပ်မယ့် code
    pass

Example 1: Division by Zero

                division_error.py
            
try:
    result = 10 / 0
    print(result)
except ZeroDivisionError:
    print("သုညနဲ့ မစားနဲ့ bro!")

Example 2: Type Conversion Error

                type_conversion_error.py
            
try:
    number = int("abc")
    print(number)
except ValueError:
    print("စာလုံးကို နံပါတ် မပြောင်းလို့ရဘူး!")

Example 3: Getting Exception Details

                exception_details.py
            
try:
    result = 10 / 0
except ZeroDivisionError as e:
    print(f"Error: {e}")
    print(f"Error type: {type(e)}")

Output:

                Output
            
Error: division by zero
Error type: <class 'ZeroDivisionError'>

The Complete Squad: try-except-else-finally

Exception handling ရဲ့ အပြည့်အစုံ structure မှာ အပိုင်း ၄ ပိုင်း ရှိတယ်။

Structure:

                Complete Structure
            
try:
    # error ဖြစ်နိုင်တဲ့ code (စမ်းကြည့်မယ့် code)
    pass
except ExceptionType:
    # error ဖြစ်ရင် run မယ် (error ဖမ်းမယ်)
    pass
else:
    # error မဖြစ်ရင် run မယ် (အဆင်ပြေရင် run မယ်)
    pass
finally:
    # error ဖြစ်ဖြစ် မဖြစ်ဖြစ် အမြဲ run မယ် (cleanup)
    pass

Detailed Explanation:

try: error ဖြစ်နိုင်တဲ့ code ကို စမ်းကြည့်တယ်
except: error ဖြစ်ရင် ဒီ block run မယ် (error အဖမ်းသမား)
else: error မဖြစ်ဘဲ အဆင်ပြေရင် ဒီ block run မယ် (အေးဆေးသမား)
finally: ဘာပဲဖြစ်ဖြစ် အမြဲ run မယ် (တာဝန်ကျေသမား - cleanup အတွက်)

Complete Example:

                complete_example.py
            
try:
    print("1. try block: စမ်းကြည့်နေတယ်...")
    age = int(input("အသက် ထည့်ပါ: "))
    result = 100 / age
    
except ValueError:
    print("2. except block: နံပါတ်ပဲ ထည့်ပါ bro!")
    
except ZeroDivisionError:
    print("2. except block: သုညနဲ့ မစားနဲ့!")
    
else:
    print(f"3. else block: အဆင်ပြေတယ်! Result = {result}")
    
finally:
    print("4. finally block: ဒါ အမြဲ run တယ်!")

Test Cases:

                Test Case 1: Valid Input (20)
            
1. try block: စမ်းကြည့်နေတယ်...
အသက် ထည့်ပါ: 20
3. else block: အဆင်ပြေတယ်! Result = 5.0
4. finally block: ဒါ အမြဲ run တယ်!

                Test Case 2: Invalid Input (abc)
            
1. try block: စမ်းကြည့်နေတယ်...
အသက် ထည့်ပါ: abc
2. except block: နံပါတ်ပဲ ထည့်ပါ bro!
4. finally block: ဒါ အမြဲ run တယ်!

                Test Case 3: Zero Input (0)
            
1. try block: စမ်းကြည့်နေတယ်...
အသက် ထည့်ပါ: 0
2. except block: သုညနဲ့ မစားနဲ့!
4. finally block: ဒါ အမြဲ run တယ်!

finally for File Handling:

                finally_file_example.py
            
f = None
try:
    f = open("data.txt", "r")
    content = f.read()
    print(content)
except FileNotFoundError:
    print("File မရှိဘူး")
finally:
    # error ဖြစ်ဖြစ် မဖြစ်ဖြစ် file ကို ပိတ်ရမယ်
    if f:
        f.close()
        print("File ပိတ်ပြီး")

Important:

else block က error မဖြစ်မှ run တယ်
finally block က ဘာပဲဖြစ်ဖြစ် အမြဲ run တယ်
finally ကို file close, connection close စတဲ့ cleanup အတွက် သုံးတယ်

Built-in Exceptions

Python မှာ ပါလာတဲ့ exception အမျိုးအစားတွေ အများကြီး ရှိတယ်။

Common Built-in Exceptions:

1. ValueError:

တန်ဖိုးက မှန်ပေမယ့် အမျိုးအစား မမှန်တာ

                value_error_example.py
            
try:
    number = int("abc")  # string ကို int မပြောင်းလို့ရဘူး
except ValueError as e:
    print(f"ValueError: {e}")

try:
    number = int("12.5")  # decimal string ကို int မပြောင်းလို့ရဘူး
except ValueError as e:
    print(f"ValueError: {e}")

2. TypeError:

မတူညီတဲ့ type တွေကို တွဲသုံးတာ

                type_error_example.py
            
try:
    result = "Hello" + 5  # str နဲ့ int ပေါင်းလို့မရဘူး
except TypeError as e:
    print(f"TypeError: {e}")

try:
    result = len(123)  # int မှာ length မရှိဘူး
except TypeError as e:
    print(f"TypeError: {e}")

3. ZeroDivisionError:

သုညနဲ့ စားတာ

                zero_division_example.py
            
try:
    result = 10 / 0
except ZeroDivisionError as e:
    print(f"ZeroDivisionError: {e}")

try:
    result = 10 % 0  # modulo မှာလည်း error
except ZeroDivisionError as e:
    print(f"ZeroDivisionError: {e}")

4. FileNotFoundError:

File ရှာမတွေ့တာ

                file_not_found_example.py
            
try:
    with open("missing_file.txt", "r") as f:
        content = f.read()
except FileNotFoundError as e:
    print(f"FileNotFoundError: {e}")
    print("File မရှိပါဘူး")

5. KeyError:

Dictionary မှာ မရှိတဲ့ key ခေါ်တာ

                key_error_example.py
            
person = {"name": "မောင်မောင်", "age": 25}

try:
    city = person["city"]  # "city" key မရှိဘူး
except KeyError as e:
    print(f"KeyError: {e}")
    print("Key မရှိပါဘူး")

# Better way: use .get() method
city = person.get("city", "Unknown")
print(f"City: {city}")

6. IndexError:

List/Tuple index က range အပြင်မှာ ရှိတာ

                index_error_example.py
            
numbers = [1, 2, 3]

try:
    value = numbers[5]  # index 5 မရှိဘူး
except IndexError as e:
    print(f"IndexError: {e}")
    print("Index က list ရဲ့ size ထက် ကြီးနေတယ်")

7. AttributeError:

Object မှာ မရှိတဲ့ attribute/method ခေါ်တာ

                attribute_error_example.py
            
try:
    text = "Hello"
    result = text.append("World")  # str မှာ append() မရှိဘူး
except AttributeError as e:
    print(f"AttributeError: {e}")
    print("str မှာ append method မရှိဘူး")

8. ImportError / ModuleNotFoundError:

Module import လုပ်လို့ မရတာ

                import_error_example.py
            
try:
    import non_existent_module
except ModuleNotFoundError as e:
    print(f"ModuleNotFoundError: {e}")
    print("Module မတွေ့ဘူး၊ pip install လုပ်ဖို့ လိုနိုင်တယ်")

9. NameError:

မရှိတဲ့ variable ကို သုံးတာ

                name_error_example.py
            
try:
    print(undefined_variable)  # ဒီ variable ကို declare မလုပ်ထားဘူး
except NameError as e:
    print(f"NameError: {e}")
    print("Variable ကို define မလုပ်ထားဘူး")

Multiple Exception Handling

Exception တွေကို ဘယ်လို handle လုပ်မလဲ။

Method 1: Multiple Exceptions in One Block

                multiple_in_one.py
            
try:
    value = int(input("နံပါတ် ထည့်ပါ: "))
    result = 100 / value
except (ValueError, ZeroDivisionError) as e:
    print(f"Error ဖြစ်သွားတယ်: {e}")
    print("နံပါတ် မှန်မှန် ထည့် (သုည မဟုတ်တာ)")

Method 2: Separate Exception Blocks

                separate_blocks.py
            
try:
    value = int(input("နံပါတ် ထည့်ပါ: "))
    result = 100 / value
    print(f"Result: {result}")
    
except ValueError:
    print("နံပါတ်ပဲ ထည့်ပါ!")
    
except ZeroDivisionError:
    print("သုညနဲ့ မစားနဲ့!")

Method 3: With Generic Catch-All

                with_catchall.py
            
try:
    value = int(input("နံပါတ် ထည့်ပါ: "))
    result = 100 / value
    print(f"Result: {result}")
    
except ValueError:
    print("နံပါတ်ပဲ ထည့်ပါ!")
    
except ZeroDivisionError:
    print("သုညနဲ့ မစားနဲ့!")
    
except Exception as e:
    # မထင်ထားတဲ့ တခြား error တွေအတွက်
    print(f"မျှော်လင့်မထားတဲ့ error: {e}")

အကောင်းဆုံး ကတော့:

Specific exceptions တွေကို အရင် catch လုပ်ပါ
Generic Exception ကို နောက်ဆုံးမှာပဲ သုံး

Raising Exceptions

ကိုယ့်ဘာသာ ကိုယ် exception ပစ်လို့ရတယ်။

Basic raise:

                basic_raise.py
            
def check_age(age):
    if age < 0:
        raise ValueError("အသက်က အနုတ် မဖြစ်နိုင်ဘူး")
    elif age < 18:
        raise ValueError("၁၈ နှစ်အောက် ဝင်မရဘူး")
    else:
        print(f"Welcome! အသက် {age} နှစ်")

# Test
try:
    check_age(15)
except ValueError as e:
    print(f"Error: {e}")

Re-raising Exceptions:

                reraise_exception.py
            
def process_file(filename):
    try:
        with open(filename, "r") as f:
            data = f.read()
            return data
    except FileNotFoundError:
        print(f"Logging: {filename} မရှိဘူး")
        raise  # Exception ကို ပြန်ပစ်မယ်

try:
    process_file("missing.txt")
except FileNotFoundError:
    print("Main: File error ကို handle လုပ်နေတယ်")

Output:

                Output
            
Logging: missing.txt မရှိဘူး
Main: File error ကို handle လုပ်နေတယ်

Exception Chaining (raise...from):

                exception_chaining.py
            
def load_config(filename):
    try:
        with open(filename) as f:
            data = f.read()
            return data
    except FileNotFoundError as e:
        # Original exception ကို ယူပြီး new exception ပစ်မယ်
        raise RuntimeError("Config file မ load လို့မရဘူး") from e

try:
    load_config("config.txt")
except RuntimeError as e:
    print(f"Error: {e}")
    print(f"Original cause: {e.__cause__}")

Custom Exceptions

ကိုယ်ပိုင် exception class တွေလည်း ဆောက်လို့ရသေးတယ်။

Simple Custom Exception:

                simple_custom.py
            
class InvalidAgeError(Exception):
    """အသက် မမှန်တဲ့အခါ သုံးမယ့် exception"""
    pass

def register_user(name, age):
    if age < 18:
        raise InvalidAgeError(f"{name} က ငယ်လွန်းတယ် (အသက်: {age})")
    print(f"{name} ကို register လုပ်ပြီး")

try:
    register_user("မောင်မောင်", 15)
except InvalidAgeError as e:
    print(f"Registration Error: {e}")

Custom Exception with Attributes:

                custom_with_attributes.py
            
class InsufficientBalanceError(Exception):
    """ငွေလက်ကျန် မလုံလောက်တဲ့အခါ"""
    def __init__(self, balance, amount):
        self.balance = balance
        self.amount = amount
        self.shortage = amount - balance
        message = f"လက်ကျန် မလုံလောက်ဘူး။ လိုအပ်တာ: {amount}, ရှိတာ: {balance}"
        super().__init__(message)

def withdraw(balance, amount):
    if amount > balance:
        raise InsufficientBalanceError(balance, amount)
    return balance - amount

try:
    new_balance = withdraw(1000, 1500)
except InsufficientBalanceError as e:
    print(f"Error: {e}")
    print(f"လိုအပ်သေးတာ: {e.shortage} ကျပ်")

Exception Hierarchy:

                exception_hierarchy.py
            
class PaymentError(Exception):
    """Payment error အားလုံးရဲ့ base class"""
    pass

class InsufficientFundsError(PaymentError):
    """ငွေမလုံလောက်တဲ့ error"""
    pass

class InvalidCardError(PaymentError):
    """Card မမှန်တဲ့ error"""
    pass

def process_payment(amount, card_valid):
    if not card_valid:
        raise InvalidCardError("Card ကို verify လုပ်မရ")
    if amount > 5000:
        raise InsufficientFundsError("ငွေမလုံလောက်ဘူး")
    print("Payment အောင်မြင်ပါတယ်")

# Base exception နဲ့ catch လုပ်လို့ရတယ်
try:
    process_payment(6000, True)
except PaymentError as e:
    print(f"Payment Error: {e}")

Assertions (assert statement)

Assert က debugging အတွက် သုံးတာ။ Condition မမှန်ရင် AssertionError ပစ်မယ်။

Basic assert:

                basic_assert.py
            
def divide(a, b):
    assert b != 0, "Divisor က သုည ဖြစ်မရ"
    return a / b

print(divide(10, 2))  # OK

try:
    print(divide(10, 0))  # AssertionError
except AssertionError as e:
    print(f"Assertion failed: {e}")

Assert for Validation:

                assert_validation.py
            
def calculate_average(scores):
    assert len(scores) > 0, "Scores list က empty ဖြစ်လို့မရဘူး"
    assert all(isinstance(s, (int, float)) for s in scores), "အကုန်က numbers ဖြစ်ရမယ်"
    return sum(scores) / len(scores)

# Test
print(calculate_average([85, 90, 92]))  # OK

try:
    print(calculate_average([]))  # AssertionError
except AssertionError as e:
    print(f"Error: {e}")

Important:

Assert က development/testing အတွက်ပဲ သုံးနော်
Production code မှာ error handling အစစ်တွက် try-except ကိုပဲသုံး
Python ကို -O (optimize) flag နဲ့ run ရင် assert တွေ ignore လုပ်တယ်

Logging with Exception Handling

Exception တွေကို log file မှာ မှတ်ထားလို့ရတယ်။

Basic Logging:

                basic_logging.py
            
import logging

# Logging setup
logging.basicConfig(
    level=logging.DEBUG,
    format='%(asctime)s - %(levelname)s - %(message)s',
    filename='app.log'
)

try:
    result = 10 / 0
except ZeroDivisionError as e:
    logging.error(f"Error occurred: {e}")
    print("Error logged to app.log")

Logging with Traceback:

                logging_traceback.py
            
import logging

logging.basicConfig(
    level=logging.ERROR,
    format='%(asctime)s - %(levelname)s - %(message)s',
    filename='errors.log'
)

def divide_numbers(a, b):
    try:
        return a / b
    except ZeroDivisionError:
        logging.exception("Division by zero attempted")
        raise

try:
    result = divide_numbers(10, 0)
except ZeroDivisionError:
    print("Error logged with full traceback")

Complete Logging Example:

                complete_logging.py
            
import logging

# Configure logging
logging.basicConfig(
    level=logging.INFO,
    format='%(asctime)s - %(name)s - %(levelname)s - %(message)s',
    handlers=[
        logging.FileHandler('application.log'),
        logging.StreamHandler()  # Console မှာလည်း ပြမယ်
    ]
)

logger = logging.getLogger(__name__)

def process_data(data):
    try:
        logger.info("Processing data started")
        
        # Simulate processing
        result = 100 / data
        
        logger.info(f"Processing completed. Result: {result}")
        return result
        
    except ZeroDivisionError:
        logger.error("Cannot divide by zero", exc_info=True)
        return None
        
    except Exception as e:
        logger.exception("Unexpected error occurred")
        return None

# Test
process_data(10)  # Success
process_data(0)   # Error

Practical Examples

Example 1: File Reader with Multiple Exceptions

                file_reader.py
            
def read_file_safely(filename):
    """File ကို ဘေးကင်းကင်း ဖတ်မယ်"""
    try:
        with open(filename, "r", encoding="utf-8") as f:
            content = f.read()
            print(f"File size: {len(content)} characters")
            return content
            
    except FileNotFoundError:
        print(f"Error: {filename} ကို ရှာမတွေ့ဘူး")
        return None
        
    except PermissionError:
        print(f"Error: {filename} ကို ဖတ်ခွင့် မရှိဘူး")
        return None
        
    except UnicodeDecodeError:
        print(f"Error: {filename} က UTF-8 မဟုတ်ဘူး")
        # Try with different encoding
        try:
            with open(filename, "r", encoding="latin-1") as f:
                return f.read()
        except:
            return None
            
    except Exception as e:
        print(f"Unexpected error: {e}")
        return None
        
    else:
        print("File ကို ဖတ်ပြီးပြီး")
        
    finally:
        print(f"File operation completed for {filename}")

# Test
content = read_file_safely("test.txt")
if content:
    print(f"Content: {content[:50]}...")

Example 2: User Input Validator

                input_validator.py
            
def get_integer_input(prompt, min_value=None, max_value=None):
    """User ကနေ integer input ယူမယ် (validation နဲ့)"""
    while True:
        try:
            value = int(input(prompt))
            
            # Range validation
            if min_value is not None and value < min_value:
                print(f"တန်ဖိုးက {min_value} ထက် ကြီးရမယ်")
                continue
                
            if max_value is not None and value > max_value:
                print(f"တန်ဖိုးက {max_value} ထက် သေးရမယ်")
                continue
                
            return value
            
        except ValueError:
            print("နံပါတ်ပဲ ထည့်ပါ!")
            
        except KeyboardInterrupt:
            print("\nUser က cancel လုပ်လိုက်ပြီ")
            return None

# Test
age = get_integer_input("အသက် ထည့်ပါ (18-100): ", 18, 100)
if age:
    print(f"အသက်: {age} နှစ်")

Suggestions

1. Be Specific with Exceptions:

                specific_exceptions.py
            
# Bad 
try:
    value = int(input("Number: "))
except:  # Catches everything
    print("Error")

# ဂွတ် 
try:
    value = int(input("Number: "))
except ValueError:
    print("Please enter a valid number")
except KeyboardInterrupt:
    print("\nCancelled by user")

2. Don't Swallow Errors:

                dont_swallow_errors.py
            
#  Bad
try:
    risky_operation()
except:
    pass  # Error ကို skip ပလိုက်တာ!

# ဂွတ်
import logging
try:
    risky_operation()
except Exception as e:
    logging.error(f"Operation failed: {e}")
    # Or re-raise
    raise

3. Use else and finally Appropriately:

                else_finally_usage.py
            
# Good pattern
try:
    f = open("file.txt", "r")
except FileNotFoundError:
    print("File not found")
else:
    # Only runs if no exception
    content = f.read()
    print(content)
finally:
    # Always runs - cleanup
    if 'f' in locals():
        f.close()

4. Provide Meaningful Error Messages:

                meaningful_messages.py
            
# Bad
try:
    age = int(input("Age: "))
except ValueError:
    print("Error")

# ဂွတ်
try:
    age = int(input("Age: "))
except ValueError:
    print("Invalid input. Please enter your age as a number (e.g., 25)")

အနှစ်ချုပ်

Exception Handling အကြောင်း ပြီးပါပြီ။

Key Concepts:

try: Error ဖြစ်နိုင်တဲ့ code ရေးတာ
except: Error ကို handle လုပ်တာ
else: Error မဖြစ်ရင် run မယ့် code
finally: ဘာပဲဖြစ်ဖြစ် အမြဲ run မယ့် code (cleanup)
raise: Exception ပစ်တာ
Custom Exceptions: ကိုယ်ပိုင် exception class တွေ
assert: Debugging အတွက် condition check လုပ်တာ

Built-in Exceptions:

ValueError, TypeError, ZeroDivisionError
FileNotFoundError, KeyError, IndexError
AttributeError, ImportError, NameError

Best Practices:

Specific exceptions တွေကို catch လုပ်ပါ
Error တွေကို silent မဖြစ်အောင်လုပ်သင့်တယ်
User ကို clear error message ပြပေး
finally ကို cleanup အတွက် သုံးပေါ့။ မသုံးမနေရ ပုံစံမျိုးတော့မဟုတ်။

Exception Handling: Real-world applications တွေမှာ error handling က မဖြစ်မနေ လိုအပ်တယ်။ User experience ကောင်းအောင်၊ program stable ဖြစ်အောင်၊ debugging လွယ်အောင် exception handling ကောင်းကောင်း လုပ်ရမယ်။

Quick Reference

                exception_handling_cheatsheet.py
            
# === Basic Structure ===
try:
    # risky code
except ExceptionType:
    # handle error
else:
    # no error
finally:
    # always runs

# === Multiple Exceptions ===
except (ValueError, TypeError):
    pass

# === Get Exception Details ===
except ValueError as e:
    print(e)

# === Raise Exception ===
raise ValueError("Error message")

# === Re-raise ===
except ValueError:
    # do something
    raise

# === Custom Exception ===
class MyError(Exception):
    pass

# === Assert ===
assert condition, "message"

# === Logging ===
import logging
logging.exception("Error occurred")

# === Context Manager ===
with open("file.txt") as f:
    data = f.read()

# === Suppress ===
from contextlib import suppress
with suppress(FileNotFoundError):
    open("file.txt")