Python Tutorial - Learn Programming

Arithmetic Operators ဆိုတာ?

ဒါတွေက ဂဏန်း (Numbers) တွေပေါ်မှာ အလုပ်လုပ်တဲ့ ကောင်တွေ။ သင်္ချာမှာ သုံးတဲ့ ပေါင်း၊ နှုတ်၊ မြှောက်၊ စား အားလုံးကို Python မှာ လုပ်လို့ရတယ်။

Python မှာ Arithmetic Operators ၇ မျိုး ရှိတယ်။ ပထမ ၄ ခုက ရိုးရိုး သင်္ချာ။ နောက် ၃ ခုက နည်းနည်းဆန်းတယ်။ Developer တွေသုံးတယ်။

အခြေခံ Operators (၄) မျိုး

1. + (Addition - ပေါင်း)

ရိုးတယ်။ ပေါင်းတာ။

                addition.py
            
x = 10
y = 5
print(x + y)  # 10 + 5

# အဖြေ: 15

2. - (Subtraction - နှုတ်)

ဒါလည်း တူတူပဲ။ နှုတ်တာ။

                subtraction.py
            
x = 10
y = 5
print(x - y)  # 10 - 5

# အဖြေ: 5

3. * (Multiplication - မြှောက်)

Computer မှာ 'x' (အမြှောက်) မသုံးဘူး။ ကြယ်ပွင့် * ကို သုံးတယ်။

                multiplication.py
            
x = 10
y = 5
print(x * y)  # 10 * 5

# အဖြေ: 50

4. / (Division - စားခြင်း)

ဒါက စားတာ။ ဒါပေမယ့် အရေးကြီးတဲ့ တစ်ချက်ရှိတယ်။

အရေးကြီး: input() က အမြဲ str ပြန်ပေးသလို၊ / (စားခြင်း) က အမြဲတမ်း float (ဒသမကိန်း) ပဲ ပြန်ပေးတယ်။

10 ကို 5 နဲ့ စားရင် 2 (Integer) မဟုတ်ဘူး။ 2.0 (Float) ဆိုပြီး ပြန်ပေးတယ်။

                division.py
            
x = 10
y = 5
print(x / y)  # 10 / 5

# အဖြေ: 2.0 (Float ဖြစ်နေတာ သတိထားပါ)

# နောက်ထပ် ဥပမာ
print(9 / 2)
# အဖြေ: 4.5

အ Chill ဆုံး Operators (၃) မျိုး

အပေါ် ၄ ခုက ရိုးတယ်။ အခုလာမယ့် ၃ ခုက နည်းနည်းဆန်းတယ်။ Developer တွေအသုံးများတယ်။

5. % (Modulus - အကြွင်းရှာတာ)

ဒီကောင်က စားလဒ်ကို မယူဘူး။ အကြွင်းကိုပဲ ယူတယ်။ % (percent) ပုံစံလေးနဲ့ ရေးတယ်။

                modulus_example.py
            
# ဥပမာ: ၇ ကို ၃ နဲ့ စားရင်...
# ၃ နှစ်လီ ၆၊ အကြွင်း ၁
print(7 % 3)
# အဖြေ: 1

# နောက်တစ်ခု: 10 % 2
# ၁၀ ကို ၂ နဲ့ စားရင် ၅ လီ ၁၀၊ အကြွင်း ၀
print(10 % 2)
# အဖြေ: 0

ဘယ်မှာသုံးလဲ? ဒီကောင်က ဂဏန်းတစ်ခုက စုံဂဏန်း (Even) လား၊ မဂဏန်း (Odd) လား စစ်တဲ့နေရာမှာ အသုံးတယ်။

• number % 2 က 0 နဲ့ ညီရင်၊ အဲ့ဒါ စုံဂဏန်း။
• number % 2 က 1 နဲ့ ညီရင်၊ အဲ့ဒါ မဂဏန်း။

                even_odd_checker.py
            
# စုံဂဏန်း / မဂဏန်း စစ်တာ
number = int(input("ဂဏန်းတစ်ခု ထည့်ပါ: "))

if number % 2 == 0:
    print(f"{number} က စုံဂဏန်း")
else:
    print(f"{number} က မဂဏန်း")

6. ** (Exponentiation - ထပ်ကိန်းတင်တာ)

ဒါက ထပ်ကိန်းတင်တာ။ ဥပမာ 5² (၅ နှစ်ထပ်) ကို ရေးချင်ရင် 5**2 လို့ ရေးတယ်။ ကြယ်ပွင့် နှစ်ခါ။

                exponentiation.py
            
# 5 နှစ်ထပ် (5 * 5)
print(5 ** 2)
# အဖြေ: 25

# 2 သုံးထပ် (2 * 2 * 2)
print(2 ** 3)
# အဖြေ: 8

# 10 လေးထပ်
print(10 ** 4)
# အဖြေ: 10000

7. // (Floor Division - အကြွင်းဖြုတ်စားတာ)

ဒီကောင်က / (စားခြင်း) နဲ့ ခပ်ဆင်ဆင်ပဲ။ ဒါပေမယ့် သူက ဒသမ အကုန်ဖြုတ်ပစ်တယ်။ စားလဒ် ရဲ့ ကိန်းပြည့် (Integer) ပိုင်းကိုပဲ ယူတယ်။

                floor_division.py
            
# ပုံမှန်စားခြင်း နဲ့ Floor Division နှိုင်းယှဉ်ကြည့်မယ်
print(9 / 2)   # ပုံမှန်စား
# အဖြေ: 4.5

print(9 // 2)  # အကြွင်းဖြုတ်စား
# အဖြေ: 4

# နောက်ဥပမာ: 7 // 3
# ၇ ကို ၃ နဲ့ စားရင် ၂ လီ ၆၊ အကြွင်း ၁
# စားလဒ်က 2 (ဒသမက 2.333...)
# // က ဒသမဖြုတ်ပစ်တော့ 2 ပဲ ကျန်တယ်
print(7 // 3)
# အဖြေ: 2

သတိ: / နဲ့ // က မတူဘူး။

• / က အမြဲ float ပြန်ပေးတယ် (ဥပမာ: 10/5 = 2.0)
• // က integer ပြန်ပေးတယ် (ဥပမာ: 10//5 = 2)

ဘယ်ကောင် အရင်တွက်လဲ? (Order of Operations)

bro stuck သွားနိုင်တဲ့ နေရာ။

                order_problem.py
            
x = 5 + 3 * 2

# ဒီမှာ 5 + 3 (၈) ကို အရင်လုပ်ပြီး * 2 (၁၆) လား?
# ဒါမှမဟုတ် 3 * 2 (၆) ကို အရင်လုပ်ပြီး 5 + (၁၁) လား?

Python (သင်္ချာ) မှာ ဦးစားပေး (Precedence) ဆိုတာ ရှိတယ်။ ကျနော်တို့ ငယ်ငယ်က PEMDAS ဆိုပြီး သင်ခဲ့ရသလိုပေါ့။

Operator Precedence (ဦးစားပေးအစီအစဉ်):

( ) (ကွင်း) - ကွင်းထဲကကောင်က အနိုင်ဆုံး။ အရင်ဆုံး ရှင်းမယ်။
** (ထပ်ကိန်း) - ဒုတိယ ဦးစားပေး။
* , / , // , % - ဒီ ၄ ကောင်က level တူ။ ဘယ်ကနေ ညာ (Left-to-Right) တွက်သွားမယ်။
+ , - - ဒီ ၂ ကောင်က level တူ။ နောက်ဆုံးမှ တွက်တယ်။ ဘယ်ကနေ ညာ တွက်တယ်။

ဥပမာ (၁) - ခုနက ပုစ္ဆာ

                precedence_example1.py
            
x = 5 + 3 * 2

# * (အမြှောက်) က + (အပေါင်း) ထက် ဦးစားပေး။
# 3 * 2 (၆) ကို အရင်တွက်တယ်။
# ပြီးမှ 5 + 6 (၁၁) ကို တွက်တယ်။

print(x)
# အဖြေ: 11

ဥပမာ (၂) - ကွင်း () သုံး

bro က 5 + 3 ကိုပဲ အရင်လုပ်ချင်ရင်၊ သူ့ကို ကွင်းခတ်လိုက်။

                precedence_example2.py
            
x = (5 + 3) * 2

# ( ) (ကွင်း) က အနိုင်ဆုံး။
# 5 + 3 (၈) ကို အရင်တွက်တယ်။
# ပြီးမှ 8 * 2 (၁၆) ကို တွက်တယ်။

print(x)
# အဖြေ: 16

ရှင်းတယ်မလား။ ကွင်း () က အနိုင်ဆုံး။ မသေချာရင် ကွင်းခတ်လိုက်တာ အကောင်းဆုံး။

ဥပမာ (၃) - ရှုပ်ပွေတဲ့ အတွက်အချက်

                complex_calculation.py
            
result = 2 + 3 ** 2 * 4 - 10 / 5

# အဆင့်ဆင့် ခွဲကြည့်မယ်:
# 1. 3 ** 2 = 9 (ထပ်ကိန်း အရင်)
# 2. 9 * 4 = 36 (ဘယ်ကနေညာ)
# 3. 10 / 5 = 2.0 (ဘယ်ကနေညာ)
# 4. 2 + 36 = 38 (ဘယ်ကနေညာ)
# 5. 38 - 2.0 = 36.0

print(result)
# အဖြေ: 36.0

ဥပမာတွေ

Example 1: Calculator

                simple_calculator.py
            
print("=== Calculator ===")

num1 = float(input("ပထမ ဂဏန်း: "))
num2 = float(input("ဒုတိယ ဂဏန်း: "))

print(f"\nပေါင်းခြင်း: {num1} + {num2} = {num1 + num2}")
print(f"နုတ်ခြင်း: {num1} - {num2} = {num1 - num2}")
print(f"မြှောက်ခြင်း: {num1} * {num2} = {num1 * num2}")
print(f"စားခြင်း: {num1} / {num2} = {num1 / num2}")
print(f"အကြွင်းဖြုတ်စား: {num1} // {num2} = {num1 // num2}")
print(f"အကြွင်း: {num1} % {num2} = {num1 % num2}")
print(f"ထပ်ကိန်း: {num1} ** {num2} = {num1 ** num2}")

Example 2: Time Conversion (အချိန် ပြောင်းတာ)

                seconds_to_time.py
            
print("=== စက္ကန့်ကနေ နာရီ/မိနစ်/စက္ကန့် ပြောင်းမယ် ===")

total_seconds = int(input("စက္ကန့် အရေအတွက်: "))

# တွက်ချက်မယ်
hours = total_seconds // 3600  # 1 နာရီ = 3600 စက္ကန့်
remaining = total_seconds % 3600   # အကြွင်း စက္ကန့်

minutes = remaining // 60      # 1 မိနစ် = 60 စက္ကန့်
seconds = remaining % 60       # ကျန်တဲ့ စက္ကန့်

print(f"\n{total_seconds} စက္ကန့် ဆိုတာ:")
print(f"{hours} နာရီ {minutes} မိနစ် {seconds} စက္ကန့်")

Example 3: မိနစ်ကနေ နာရီနဲ့မိနစ် ပြောင်းတာ

                minutes_to_hours.py
            
print("=== မိနစ်ကနေ နာရီ/မိနစ် ပြောင်းမယ် ===")

total_minutes = int(input("မိနစ် အရေအတွက်: "))

# တွက်ချက်မယ်
hours = total_minutes // 60
minutes = total_minutes % 60

print(f"\n{total_minutes} မိနစ် ဆိုတာ:")
print(f"{hours} နာရီ {minutes} မိနစ်")

# ဥပမာ Output:
# Input: 135 မိနစ်
# Output: 2 နာရီ 15 မိနစ်

Example 4: ရက်ကနေ နှစ်/လ/ရက် ပြောင်းတာ

                days_converter.py
            
print("=== ရက်ကနေ နှစ်/လ/ရက် ပြောင်းမယ် ===")

total_days = int(input("ရက် အရေအတွက်: "))

# တွက်ချက်မယ် (1 နှစ် = 365 ရက်၊ 1 လ = 30 ရက် ခန့်မှန်း)
years = total_days // 365
remaining = total_days % 365

months = remaining // 30
days = remaining % 30

print(f"\n{total_days} ရက် ဆိုတာ:")
print(f"{years} နှစ် {months} လ {days} ရက်")

# ဥပမာ Output:
# Input: 400 ရက်
# Output: 1 နှစ် 1 လ 5 ရက်

Example 5: ဈေးဝယ်ပြေစာ တွက်စက်

                shopping_receipt.py
            
print("=== ဈေးဝယ် ပြေစာ ===")

# ပစ္စည်း ဈေးနှုန်းများ
item1 = float(input("ပစ္စည်း (၁) ဈေး: "))
item2 = float(input("ပစ္စည်း (၂) ဈေး: "))
item3 = float(input("ပစ္စည်း (၃) ဈေး: "))

# စုစုပေါင်း
subtotal = item1 + item2 + item3

# အခွန် (5%)
tax = subtotal * 0.05

# စုစုပေါင်း အဖိုး
total = subtotal + tax

print(f"\nစုစုပေါင်း (မပါသေး): {subtotal} ကျပ်")
print(f"အခွန် (5%): {tax} ကျပ်")
print("----------------------------")
print(f"စုစုပေါင်း: {total} ကျပ်")

# ငွေပေးပြီး အကြွေး တွက်မယ်
paid = float(input("\nပေးချေသော ငွေ: "))
change = paid - total

print(f"အကြွေး: {change} ကျပ်")

Example 6: Average (ပျမ်းမျှ) တွက်တာ

                average_calculator.py
            
print("=== ပျမ်းမျှ တွက်စက် ===")

# ၅ ခုရဲ့ ပျမ်းမျှ တွက်မယ်
num1 = float(input("ဂဏန်း (၁): "))
num2 = float(input("ဂဏန်း (၂): "))
num3 = float(input("ဂဏန်း (၃): "))
num4 = float(input("ဂဏန်း (၄): "))
num5 = float(input("ဂဏန်း (၅): "))

# စုစုပေါင်း
total = num1 + num2 + num3 + num4 + num5

# ပျမ်းမျှ (စုစုပေါင်း / အရေအတွက်)
average = total / 5

print(f"\nစုစုပေါင်း: {total}")
print(f"ပျမ်းမျှ: {average}")

အနှစ်ချုပ်

Operators အကျဉ်း:

+ , - , * , / - ဒါတွေက ရိုးရိုး သင်္ချာ။ / တစ်ခုကပဲ float ပြန်ပေးတာ မမေ့နဲ့။
% - အကြွင်းရှာတာ။ စုံ/မ စစ်ရင်
** - ထပ်ကိန်းတင်တာ။
// - ဒသမဖြုတ်စားတာ။
( ) - ကွင်းခတ်လိုက်ရင် အနိုင်ဆုံး။ အဲ့ကောင်ကို အရင်ရှင်းတယ်။

Order of Operations မှတ်ထားရမယ့် အစီအစဉ်:

                PEMDAS Rule
            
( ) Parentheses - ကွင်း
** Exponentiation - ထပ်ကိန်း
* / // % - မြှောက်/စား/အကြွင်းဖြုတ်စား/အကြွင်း (ဘယ်ကနေညာ)
+ - - ပေါင်း/နုတ် (ဘယ်ကနေညာ)

Suggestion: မသေချာရင် ကွင်း () သုံးတာ အကောင်းဆုံး။ Code က ရှင်းလင်းပြီး အမှားနည်းတယ်။

Quick Reference

                operators_reference.py
            
# အခြေခံ Arithmetic Operators
print(10 + 5)    # 15 (ပေါင်း)
print(10 - 5)    # 5 (နုတ်)
print(10 * 5)    # 50 (မြှောက်)
print(10 / 5)    # 2.0 (စား - float ပြန်ပေးတယ်)
print(10 % 3)    # 1 (အကြွင်း)
print(2 ** 3)    # 8 (ထပ်ကိန်း)
print(10 // 3)   # 3 (အကြွင်းဖြုတ်စား)

# Order of Operations
print(2 + 3 * 4)        # 14 (3*4 အရင်, ပြီးမှ 2+)
print((2 + 3) * 4)      # 20 (ကွင်းထဲက အရင်)
print(2 ** 3 * 2)       # 16 (2**3 အရင်, ပြီးမှ *2)

# အသုံးဝင်တဲ့ ဥပမာများ
# စုံ/မ စစ်တာ
print(10 % 2 == 0)  # True (စုံဂဏန်း)
print(7 % 2 == 0)   # False (မဂဏန်း)

# အချိန် ပြောင်းလဲတာ
seconds = 3665
hours = seconds // 3600     # 1 နာရီ
minutes = (seconds % 3600) // 60  # 1 မိနစ်

Python Arithmetic Operators